فهرست مطالب۳۸ عنوان
اگر بین چند مسیر گیر کردهاید، مشکل همیشه کمبود اطلاعات نیست. گاهی اطلاعات کافی دارید، اما هنوز دنبال چیزی میگردید که بسیاری از تصمیمهای مهم نمیتوانند به شما بدهند، اطمینان کامل.
در عمل این تفاوت مهم است. اگر واقعا اطلاعات کم داشته باشید، باید تحقیق کنید. اما اگر اطلاعات تصمیمساز را دارید و فقط میخواهید مطمین شوید «حتما انتخاب درستی میکنم»، تحقیق بیشتر ممکن است تصمیم را جلو نبرد و فقط زمان انتخاب را عقب بیندازد.
تصمیم گیری بهتر یعنی بفهمید دقیقا کجای فرایند گیر کردهاید. شاید خود مسیله مبهم است، شاید معیارها روشن نیستند، شاید یک اطلاعات مهم کم دارید، شاید فشار دیگران وارد تصمیم شده یا شاید هنوز نمیخواهید هزینه و عدمقطعیت انتخاب را بپذیرید.
در بهکامراد، تصمیم گیری بهتر به معنی حذف همه تردیدها نیست. اگر میخواهید این نوع تصمیمگیری را در یک مسیر رشد فردی منسجمتر دنبال کنید، کوچینگ و توسعه فردی بهکامراد میتواند نقطه شروع مرتبطی باشد. هدف این است که با اطلاعات و اولویتهای امروز، انتخابی قابلدفاع انجام دهید و بدانید چه اتفاقی در آینده واقعا ارزش بازنگری در آن را دارد.
چرا در تصمیم گیری بهتر نباید تصمیم خوب را با نتیجه خوب یکی بدانیم؟
یکی از دلایلی که تصمیم گیری بهتر را سخت میکند این است که کیفیت تصمیم را با نتیجه آن میسنجیم.
ممکن است با وجود اطلاعات ناقص، فرایند منطقی و سنجیدهای داشته باشید و بعد اتفاقی رخ دهد که هنگام انتخاب قابل پیشبینی نبوده است. برعکس، ممکن است تصمیم ضعیفی بگیرید و فقط بهدلیل شرایط مساعد، نتیجه خوبی بگیرید.
پژوهش درباره «سوگیری نتیجه» نشان میدهد وقتی نتیجه یک تصمیم را میدانیم، همان نتیجه میتواند قضاوت ما درباره کیفیت تصمیم اولیه را تحت تاثیر قرار دهد. برای مشاهده چکیده پژوهش اصلی، پژوهش PubMed درباره سوگیری نتیجه منبع مستقیم و معتبری برای همین مفهوم است.
معنای عملی این نکته ساده است. بعدا فقط نپرسید «چه شد؟». بپرسید «با چیزهایی که آن زمان میدانستم، چطور انتخاب کردم؟».
برای ارزیابی فرایند، این سوالها را بررسی کنید.
- آیا مسیله را درست فهمیده بودم؟
- آیا گزینههای معقول را دیده بودم؟
- آیا معیارها و اولویتهایم روشن بودند؟
- آیا ریسکهای مهم را در نظر گرفته بودم؟
- آیا با اطلاعاتی که آن زمان داشتم، انتخابم قابلدفاع بود؟
این نگاه بخش مهمی از تصمیم گیری بهتر است، چون اجازه میدهد از نتیجه یاد بگیرید بدون اینکه هر نتیجه ناخوشایند را به «من بد تصمیم گرفتم» تبدیل کنید. اگر انتخابی نتیجه نامطلوبی داشت، ابتدا ببینید اشکال از فرایند انتخاب بوده یا اطلاعاتی بعدا وارد ماجرا شده که هنگام تصمیم در اختیار شما نبوده است.
چرا با وجود فکرکردن زیاد به تصمیم گیری بهتر نمیرسیم؟
فکرکردن بیشتر همیشه به تصمیم گیری بهتر منتهی نمیشود. اگر گیر اصلی شما در تلاقی فکر، احساس و انتخاب است، کوچینگ در روانشناسی برای تصمیمگیری بهتر ادامه مستقیم همین بحث است. قبل از ادامه تحلیل باید مشخص کنید چه چیزی واقعا جلوی انتخاب را گرفته است.
اگر دلیل گیرکردن را اشتباه تشخیص دهید، ممکن است راهحل اشتباه انتخاب کنید. کسی که معیارهای خودش را نمیداند با خواندن مقاله بیشتر لزوما جلو نمیرود. کسی هم که یک اطلاعات تعیینکننده کم دارد، فقط با اعتمادکردن به خودش مسیله را حل نمیکند.
شاید دنبال اطلاعات نیستید، دنبال اطمینان کامل هستید
تحقیق زمانی ارزش دارد که اطلاعات جدید بتواند انتخاب شما را تغییر دهد.
اگر مدت زیادی است مقاله میخوانید، نظر میپرسید یا گزینهها را دوباره بررسی میکنید اما اطلاعات تصمیمساز تازهای پیدا نمیکنید، مسیله ممکن است دیگر کمبود اطلاعات نباشد.
از خودتان بپرسید «دقیقا چه اطلاعاتی اگر امروز پیدا کنم ممکن است انتخابم را تغییر دهد؟»
اگر پاسخ روشنی ندارید، ادامه تحقیق ممکن است فقط شکل محترمانهتری از عقبانداختن تصمیم باشد. این سوال تحقیق مفید را از جستوجوی اطمینان جدا میکند. تا وقتی میدانید دنبال چه اطلاعاتی هستید و آن اطلاعات چه اثری بر انتخاب دارد، تحقیق هنوز وظیفه مشخصی دارد.
اما وقتی دیگر نمیتوانید اطلاعات تصمیمساز بعدی را نام ببرید، تصمیم گیری بهتر بیشتر به پذیرفتن ریسک انتخاب مربوط میشود تا خواندن منبعی دیگر. اگر بخشی از این تردید به توانایی خودتان برای اجرای انتخاب برمیگردد، خودباوری چیست موضوعی است که میتواند این بخش را از کمبود اطلاعات جدا کند.
شاید میخواهید گزینهای پیدا کنید که هیچ هزینهای نداشته باشد
بسیاری از تصمیمهای واقعی بین «خوب» و «بد» نیستند. بین چند گزینهاند که هرکدام چیزی میدهند و چیزی میگیرند.
در چنین تصمیمی فقط نپرسید «کدام گزینه بهتر است؟». بپرسید «برای مزیت اصلی این گزینه حاضر هستم چه هزینهای را بپذیرم؟»
اگر منتظر گزینهای باشید که همه مزایا را داشته باشد و هیچ هزینه، محدودیت یا ریسکی ایجاد نکند، ممکن است هیچوقت به نقطه انتخاب نرسید.
حتی زیادبودن گزینهها هم بهخودیخود همیشه مشکلساز نیست. یک فراتحلیل نشان داده اثر اضافهبار انتخاب میتواند به پیچیدگی گزینهها، دشواری تصمیم، نامطمینبودن ترجیحات و هدف تصمیم وابسته باشد.
پس اگر بین چند گزینه گیر کردهاید، فقط تعداد گزینهها را مقصر ندانید. شاید مشکل اصلی این باشد که هنوز نمیدانید بر اساس چه معیارهایی باید آنها را از هم جدا کنید. در این وضعیت، تصمیم گیری بهتر با کمکردن تصادفی گزینهها شروع نمیشود. اول باید معیارهای انتخاب روشن شوند.
عقبانداختن انتخاب هم تضمین نمیکند که بعدا کمتر پشیمان شوید. یک مرور نظاممند و فراتحلیل درباره اجتناب از تصمیم و پشیمانی پس از انتخاب، برای همه شکلهای اجتناب اثر یکسانی پیدا نکرد. در دادههای بررسیشده، حفظ وضع موجود بهطور قابلاعتماد با پشیمانی کمتر همراه بود، اما نتیجه درباره راهبردهای دیگر روشن نبود. بنابراین «فعلا انتخاب نکنم تا مسیول نتیجه نباشم» راه تضمینشدهای برای فرار از پشیمانی نیست.
شاید صدای دیگران با اولویتهای خودتان مخلوط شده است
در تصمیم گیری بهتر، مشورت زمانی مفید است که اطلاعاتی را وارد انتخاب کند که خودتان ندارید. مشکل از جایی شروع میشود که اطلاعات دیگران با ترجیحات دیگران اشتباه گرفته شود.
مثلا کسی ممکن است بهدرستی بداند یک مسیر شغلی ثبات بیشتری دارد. این یک داده مفید است. اما اینکه برای شما ثبات باید از استقلال یا رشد مهمتر باشد، دیگر یک واقعیت خارجی نیست.
هنگام شنیدن نظر دیگران دو سوال را از هم جدا کنید.
- این شخص چه اطلاعاتی به من داد؟
- کدام بخش حرف او از ارزشها، ترسها یا ترجیحات خودش آمده است؟
این تفکیک برای تصمیم گیری بهتر مهم است. وقتی مسئله اصلی پیدا کردن معیارهای شخصی و انتخاب مسیر خودتان است، کوچینگ شخصی برای انتخاب مسیر میتواند به همین بخش از مسئله نزدیک باشد. ممکن است اطلاعات یک نفر را کاملا جدی بگیرید، اما اولویت او را وارد انتخاب خودتان نکنید.
از طرف دیگر، اگر نتیجه تصمیم واقعا بر شخص دیگری اثر میگذارد، نمیتوان گفت چون تصمیم «مال من» است پس پیامد آن برای او اهمیتی ندارد. اگر بین گرفتن راهنمایی مستقیم و همراهی پرسشمحور مردد هستید، فرق بین منتور و کوچ برای انتخاب مسیر تفاوت این دو نقش را روشنتر میکند. اثر واقعی تصمیم بر دیگران با انتظار آنها درباره اینکه شما باید چه چیزی را بخواهید فرق دارد.
مفهوم خودمختاری و عملکردن بر اساس ارزشهای درونی نیز در نظریه خودتعیینگری مطرح میشود. برای مطالعه چارچوب اصلی این مفهوم، صفحه رسمی نظریه خودتعیینگری توضیح مستقیمتری درباره خودمختاری و انگیزه ارائه میدهد. برای استفاده عملی از این ایده کافی است بپرسید کدام معیار واقعا متعلق به شماست و کدام معیار فقط از فشار بیرونی وارد فهرست شده است.
قبل از مقایسه گزینهها، خود تصمیم را تعریف کنید
تصمیم گیری بهتر قبل از مقایسه گزینهها شروع میشود. اول باید معلوم باشد دقیقا قرار است چه چیزی انتخاب شود.
تا وقتی خود تصمیم مبهم باشد، مقایسه گزینهها هم مبهم میماند. تصمیم گیری بهتر در این نقطه با داده بیشتر شروع نمیشود. اول باید سوال اصلی را دقیق کنید.
قبل از مقایسه گزینهها این شش سوال را پاسخ دهید.
- دقیقا چه تصمیمی باید بگیرم؟
- تا چه زمانی باید انتخاب کنم؟
- این تصمیم چقدر مهم است؟
- اگر اشتباه کنم، چقدر امکان برگشت یا اصلاح وجود دارد؟
- چه کسانی واقعا از نتیجه این تصمیم تاثیر میگیرند و کدام محدودیتهای آنها باید وارد تصمیم شود؟
- اگر تا موعد مشخص تصمیم نگیرم، در عمل چه اتفاقی به گزینه پیشفرض تبدیل میشود؟
هدف این سوالها تولید تحلیل بیشتر نیست. اگر میخواهید ببینید پرسشگری در یک گفتوگوی کوچینگ چه جایگاهی دارد، اصول کوچینگ برای پرسشهای تصمیمساز به این موضوع نزدیک است. قرار است مرز مسیله را مشخص کنند.
اگر انتخابی قابلاصلاح است، منطقی نیست همان مقدار انرژی را صرف آن کنید که برای تصمیمی سختبرگشت صرف میکنید. اگر تصمیمنگرفتن خودش باعث میشود یک گزینه بهصورت پیشفرض اتفاق بیفتد، «انتخاب نکردن» دیگر وضعیت خنثی نیست.
همچنین باید روشن کنید واقعا بین چند گزینه قابلقبول انتخاب میکنید یا هنوز مسیله را حل نکردهاید. اگر هیچیک از گزینهها حداقل نیازهای شما را تامین نمیکنند، شاید مقایسه دقیقتر همان گزینهها کار اصلی شما نباشد. ممکن است لازم باشد مسیله را دوباره تعریف کنید یا گزینه تازهای بسازید.
در انتخابهای مهم و سختبرگشت میتوانید از «پیشمرگ» یا Premortem استفاده کنید. فرض کنید تصمیم را گرفتهاید و مدتی بعد نتیجه نامطلوب شده است. بعد چند دلیل واقعبینانه برای شکست احتمالی بنویسید.
این تمرین قرار نیست شما را از تصمیم بترساند. برای تصمیم گیری بهتر کمک میکند ریسکهایی را ببینید که شاید هنگام دفاع از گزینه محبوبتان کمتر دیده باشید.
معیارها را قبل از شیفتهشدن به گزینهها مشخص کنید
اگر ابتدا عاشق یک گزینه شوید و بعد معیارها را بنویسید، ممکن است ناخواسته معیارهایی بسازید که همان گزینه را برنده کنند.
پژوهشهای مربوط به ساختهشدن ترجیحات نشان میدهند ترجیحات انسان همیشه مجموعهای ثابت و از پیش آماده نیستند و میتوانند در فرایند انتخاب شکل بگیرند یا تغییر کنند.
برای همین، تصمیم گیری بهتر نیاز دارد قبل از دفاع از یک گزینه مشخص کنید چه چیزی برایتان اهمیت دارد.
۱. شرطهای غیرقابلمذاکره
اینها مواردی هستند که نبودشان میتواند یک گزینه را عملا نامناسب کند.
محدودیت مالی واقعی، مسیله جدی در سلامت یا ایمنی، تعهد خانوادگی ضروری یا شرطی که بدون آن هدف تصمیم محقق نمیشود میتواند در این گروه قرار بگیرد.
کاربرد این لایه حذف گزینههایی است که از یک حد ضروری عبور نمیکنند. اگر گزینهای یک شرط واقعا غیرقابلمذاکره را ندارد، امتیاز بالای آن در چند معیار دیگر الزاما مشکل را حل نمیکند.
۲. معیارهای ترجیحی
این معیارها مهماند اما صفر و یک نیستند.
درآمد، انعطاف، آرامش، امکان رشد، زمان آزاد، موقعیت جغرافیایی یا میزان استقلال ممکن است برای شما اهمیت متفاوتی داشته باشند.
وزندادن به این معیارها قرار نیست حقیقت را به یک فرمول ریاضی تبدیل کند. هدف این است که مشخص کنید واقعا چه چیزی برایتان مهمتر است.
اگر دو گزینه روی کاغذ خیلی شبیهاند، تفاوت اغلب زمانی روشنتر میشود که مجبور شوید میان مزیتهای آنها اولویت بگذارید. بهجای «کدام بهتر است؟» بپرسید «کدام بدهبستان با اولویتهای من سازگارتر است؟»
این تغییر سوال برای تصمیم گیری بهتر مفید است، چون شما را از شمارش مزایا به سنجیدن اهمیت آنها میرساند. بعد از روشنشدن اولویتها، هدف گذاری موثر برای تبدیل تصمیم به اقدام میتواند مرحله بعدی مسیر باشد.
۳. انتظارات و محدودیتهای بیرونی
برای هر معیار از خودتان بپرسید منشا آن چیست.
- آیا یک نیاز واقعی من است؟
- آیا یک محدودیت خارجی واقعی است؟
- آیا انتظار فرد دیگری است؟
گاهی همین تفکیک نشان میدهد بخشی از سردرگمی نه از شباهت گزینهها، بلکه از نامشخصبودن صاحب معیارها آمده است.
اگر معیاری فقط به این دلیل در فهرست شماست که «دیگران این را مهم میدانند»، دوباره بررسی کنید آیا واقعا باید همان وزن را در تصمیم شما داشته باشد.
از کجا بفهمیم اطلاعات کافی داریم؟
در تصمیم گیری بهتر، اطلاعات کافی به معنی دانستن هر چیزی نیست که درباره موضوع قابل دانستن است.
اطلاعات زمانی برای تصمیم ارزش دارد که بتواند بهطور معناداری انتخاب شما را تغییر دهد.
اگر احساس میکنید هنوز آماده نیستید، ابتدا حلقه ضعیف تصمیم را پیدا کنید.
- خود مسیله هنوز مبهم است؟
- گزینههای مناسبی ندارید؟
- یک اطلاعات مهم کم است؟
- معیارهای شما مشخص نیست؟
- انتخاب را تقریبا انجام دادهاید اما هنوز حاضر نیستید به آن متعهد شوید؟
این تشخیص جلوی یک اشتباه رایج را میگیرد، تلاش برای حل همه انواع تردید با اطلاعات بیشتر.
اگر معیارها روشناند، ده مقاله دیگر درباره معیارها الزاما کمکی نمیکند. اگر یک اطلاعات تعیینکننده کم دارید، بازنویسی فهرست ارزشها جای آن اطلاعات را نمیگیرد. باید همان بخشی را بررسی کنید که واقعا تصمیم را متوقف کرده است.
برای هر ابهام مهم این سه سوال را بپرسید.
- اگر پاسخ این سوال را بدانم، ممکن است انتخاب اول من عوض شود؟
- آیا این اطلاعات با هزینه و زمان معقول قابل دستیابی است؟
- اگر هرگز پاسخ قطعی نداشته باشم، این عدمقطعیت چقدر ریسک تصمیم را تغییر میدهد؟
اگر پاسخ سوال اول «نه» باشد، احتمالا آن اطلاعات ارزش تصمیمگیری بالایی ندارد. ممکن است چیز تازهای یاد بگیرید، اما انتخاب شما همان باقی بماند.
اگر اطلاعات مهم است ولی دسترسی به آن ممکن نیست، دو راه باقی میماند. عدمقطعیت را بپذیرید یا اگر امکان دارد تصمیم را مرحلهای کنید.
برای تصمیم گیری بهتر، پیش از شروع تحقیق یک قانون توقف هم داشته باشید. اگر مسئله شما فقط انتخاب نیست و پیگیری نتیجه بعد از انتخاب هم اهمیت دارد، کوچینگ موفقیت برای تصمیم بهتر و پیگیری نتیجه موضوع نزدیکتری است. وقتی ابهامهای تصمیمساز روشن شدند یا به موعد تعیینشده رسیدید، باید از تحقیق به انتخاب برسید.
قانون توقف نتیجه خوب را تضمین نمیکند. فقط نمیگذارد تحقیق بیپایان جای خود تصمیم را بگیرد.
در تصمیم گیری بهتر باید به منطق گوش کنیم یا احساس؟
برای تصمیم گیری بهتر، احساس و منطق را دو جعبه کاملا جدا نبینید. اگر تنش ذهنی اجازه نمیدهد وضعیت فعلی خودتان را جدا از خود تصمیم ببینید، مدیتیشن برای آرامش ذهن موضوع مکمل مرتبطی است. پژوهشهای شناختی و عصبشناختی رابطه پیچیدهتری میان هیجان، ارزیابی و تصمیم نشان میدهند. برای بررسی منبع علمی این بخش، مرور علمی PubMed درباره احساس و تصمیمگیری مستقیما به رابطه هیجان و انتخاب میپردازد.
پس نه لازم است احساسات را خاموش کنید و نه لازم است هر احساس شدیدی را دستور تلقی کنید.
برای تصمیم گیری بهتر، احساس را به یک سوال تبدیل کنید. اگر نسبت به گزینهای اضطراب، کشش، مقاومت یا آرامش زیادی دارید، این موارد را بررسی کنید.
- این احساس به کدام ارزش یا پیامد مربوط است؟
- آیا از یک خطر واقعی خبر میدهد یا بیشتر از قضاوت دیگران میترسم؟
- آیا وضعیت موقتی من، مثل تنش یا حال فعلی، شدت آن را بیشتر کرده است؟
- چه شواهدی میتواند برداشت فعلی من را تغییر دهد؟
در این نگاه، احساس نه دشمن تصمیم است و نه قاضی نهایی آن. ممکن است چیزی را نشان دهد که هنوز به زبان معیارها درنیاوردهاید، اما همچنان باید بررسی شود که دقیقا به چه چیزی اشاره میکند.
جدول و امتیاز هم فقط ابزار بررسیاند. هیچکدام بهتنهایی حکم نهایی نیستند.
گزینهها را بر اساس بدهبستان واقعی مقایسه کنید
وقتی معیارها روشن شدند، تصمیم گیری بهتر وارد مرحله مقایسه واقعی گزینهها میشود.
| معیار | اهمیت برای من | گزینه A | گزینه B | نکتهای که باید بررسی شود |
|---|---|---|---|---|
| معیار ۱ | زیاد | |||
| معیار ۲ | متوسط | |||
| معیار ۳ | زیاد |
فایده اصلی جدول این نیست که با جمعزدن چند عدد، آینده را پیشبینی کند. جدول کمک میکند تفاوت واقعی گزینهها، حدسهای شما و اطلاعاتی که هنوز باید بررسی شوند از هم جدا شوند.
اگر یک گزینه فقط به این دلیل برنده شده که به معیار کماهمیتی امتیاز زیادی دادهاید، جدول این اختلاف را قابل مشاهده میکند. اگر نتیجه به اطلاعاتی وابسته است که هنوز درباره آن مطمین نیستید، آن هم مشخص میشود.
به همین دلیل، جدول بیشتر ابزار دیدن ساختار تصمیم است تا دستگاه تولید پاسخ.
برای هر گزینه دو سوال را هم بنویسید.
- برای بهدستآوردن مزیت اصلی این گزینه، از چه چیزی میگذرم؟
- این بدهبستان در کوتاهمدت و بلندمدت چه شکلی دارد؟
سوال اول هزینه فرصت را نشان میدهد. سوال دوم کمک میکند فقط بر فشار، هیجان یا جذابیت همین هفته تمرکز نکنید.
اگر گزینهای در یک معیار برای شما برتر است اما در معیاری مهمتر هزینه سنگینی دارد، دیگر مقایسه درباره تعداد مزایا نیست. تصمیم گیری بهتر یعنی ببینید کدام مجموعه مزایا و هزینهها با اولویتهای شما سازگارتر است.
اگر ۲ گزینه خیلی به هم نزدیک باشند چه کنیم؟
نزدیکبودن دو گزینه همیشه نشانه ناقصبودن تحلیل نیست. ممکن است بر اساس اولویتهای فعلی شما، واقعا دو انتخاب تقریبا همارزش باشند.
این نکته مهم است، چون ادامه تحلیل ممکن است برندهای را پیدا نکند که واقعا وجود ندارد. تصمیم گیری بهتر در چنین موقعیتی بیشتر به مدیریت عدمقطعیت مربوط میشود تا پیدا کردن تفاوتهای ریزتر.
برگشتپذیری
اگر یک گزینه انعطاف بیشتری برای تغییر مسیر دارد، این انعطاف خودش میتواند بخشی از ارزش گزینه باشد.
برای کسی که هنوز عدمقطعیت مهمی دارد، امکان اصلاح مسیر ممکن است معیار مفیدتری از پیدا کردن تفاوتهای بسیار کوچک میان دو گزینه باشد.
عدمقطعیت باقیمانده
مشخص کنید آیا هنوز اطلاعات مهم و قابل دستیابی وجود دارد یا فقط خواهان اطمینان بیشتری هستید.
اگر یک پاسخ مشخص میتواند انتخاب را تغییر دهد، هنوز کار تحقیقی دارید. اگر فقط میخواهید احساس تردید کاملا از بین برود، تحقیق تازه شاید کار اصلی را انجام ندهد.
امکان آزمایش کوچک
گاهی لازم نیست فورا تمام مسیر را انتخاب کنید. یک پروژه کوتاه، دوره آزمایشی، نمونه کوچک یا تعهد مرحلهای میتواند اطلاعات واقعیتری از هفتهها تصورکردن فراهم کند.
در چنین حالتی تصمیم از «کدام مسیر را برای همیشه انتخاب کنم؟» به «کدام مسیر را میتوانم با هزینه کمتر بهتر بشناسم؟» نزدیک میشود.
اگر اطلاعات مهم دیگری باقی نمانده، هر دو گزینه قابلقبولاند و معیارهای اصلی هم برنده روشنی ایجاد نمیکنند، احتمال دارد گزینهها واقعا نزدیک باشند. وقتی این انتخاب به یک تغییر جدی در مسیر زندگی مربوط است، لایف کوچینگ برای تغییر مسیر زندگی میتواند موضوع مکمل مناسبی باشد. اینجا تصمیم گیری بهتر یعنی بخشی از انرژی را از پیدا کردن انتخاب کامل به اجرای خوب یک انتخاب معقول منتقل کنید.
چه زمانی باید فکرکردن را متوقف کنیم؟
در تصمیم گیری بهتر، زمان توقف وقتی است که فرایند تصمیم کار اصلی خودش را انجام داده باشد، نه وقتی که همه تردیدها ناپدید شدهاند.
میتوانید زمانی تصمیم را ببندید که موارد زیر روشن باشند.
- مسیله و موعد انتخاب مشخص است.
- معیارهای اصلی و شرطهای غیرقابلمذاکره روشناند.
- ابهامهای مهمی که قابل بررسی بودهاند تا حد معقول بررسی شدهاند.
- بخش عمده آنچه باقی مانده، عدمقطعیتی است که با تحقیق بیشتر بهسادگی حذف نمیشود.
این مرز در عمل مهم است. قبل از آن، فکرکردن میتواند کیفیت انتخاب را بالا ببرد. بعد از آن، هر دور تازه تحلیل باید بتواند توضیح دهد دقیقا چه چیز جدیدی قرار است تغییر کند.
اگر همان مقایسه قبلی را فقط با کلمات تازه تکرار میکنید، احتمالا دیگر در حال بهترکردن تصمیم نیستید. دارید لحظه انتخاب را عقب میاندازید.
موعد مشخص، یک کار بدون پایان روشن را محدود میکند. هدف موعد این نیست که شما را به تصمیم عجولانه مجبور کند. قرار است نگذارد تصمیم فقط به این دلیل باز بماند که همیشه میتوان «یک چیز دیگر» هم بررسی کرد.
بعد از تصمیم دوباره پرونده را هر روز باز نکنید
تصمیم گیری بهتر فقط به لحظه انتخاب مربوط نیست. بعد از انتخاب هم باید بدانید چه زمانی بازنگری منطقی است و چه زمانی فقط همان تردید قبلی برگشته است.
بعضی افراد درست بعد از انتخاب، تحقیق را از نو شروع میکنند. دوباره نظرات را میخوانند، گزینه حذفشده را بررسی میکنند و از افراد تازه سوال میپرسند.
این رفتار میتواند اجرای تصمیم را مختل کند، بدون اینکه اطلاعات تصمیمساز تازهای ایجاد کرده باشد.
برای تصمیمهای مهم، یک یادداشت کوتاه ثبت کنید.
- چه چیزی انتخاب کردم؟
- مهمترین معیارهایم چه بودند؟
- هنگام تصمیم چه اطلاعاتی داشتم؟
- مهمترین عدمقطعیت باقیمانده چه بود؟
- تحت چه شرایطی واقعا اجازه دارم این تصمیم را دوباره بررسی کنم؟
فایده این یادداشت فقط ثبت خاطره نیست. مرز میان بازنگری موجه و برگشت دوباره به همان تردید قبلی را روشن میکند.
اگر بعدا مضطرب شدید، قبل از بازکردن دوباره کل تصمیم بررسی کنید آیا یکی از شرایطی که از قبل تعیین کرده بودید واقعا رخ داده است یا نه.
دلایل منطقی برای بازکردن دوباره یک تصمیم میتوانند شامل اطلاعات مهم تازه، غلطازآبدرآمدن یک فرض اصلی، تغییر جدی شرایط یا فهم تازهای از معیارهای خودتان باشند.
وجود کمی تردید پس از انتخاب، بهتنهایی دلیل کافی برای شروع دوباره کل فرایند نیست.
نتیجه تصمیم را هم نادیده نگیرید. نتیجه میتواند برای یادگیری مفید باشد. فقط دو سوال را از هم جدا کنید.
- با اطلاعات آن زمان، فرایند تصمیم من چقدر خوب بود؟
- نتیجه جدید چه چیزی درباره فرضها، محیط یا نحوه اجرای من نشان داد؟
این تفکیک یکی از پایههای تصمیم گیری بهتر است. از نتیجه یاد میگیرید، اما اجازه نمیدهید نتیجه بهتنهایی کیفیت تصمیم قبلی را تعریف کند.
یک فرایند عملی برای تصمیم گیری بهتر
اگر بخواهیم کل مسیر را فشرده کنیم، تصمیم گیری بهتر را میتوان در هشت مرحله اجرا کرد.
- تصمیم را در یک جمله دقیق تعریف کنید.
- موعد، اهمیت و میزان برگشتپذیری آن را مشخص کنید.
- قبل از مقایسه گزینهها، شرطهای غیرقابلمذاکره و معیارهای اصلی را بنویسید.
- در حرف دیگران، اطلاعات واقعی را از ترجیحات و ارزشهای شخصی آنها جدا کنید.
- فقط درباره ابهامهایی تحقیق کنید که پاسخشان ممکن است انتخاب را تغییر دهد و برای تحقیق نقطه توقف تعیین کنید.
- گزینهها را بر اساس معیارها، ریسکها و بدهبستانهای واقعی مقایسه کنید.
- اگر گزینهها نزدیکاند، برگشتپذیری، امکان آزمایش کوچک و ارزش اطلاعات باقیمانده را بررسی کنید.
- انتخاب را ثبت کنید و از قبل مشخص کنید چه اتفاقی واقعا مجوز بازنگری در آن را میدهد.
این مراحل قرار نیست همه تصمیمها را آسان کنند. کمک میکنند بدانید در هر لحظه دقیقا چه مسیلهای را باید حل کنید.
اگر تعریف تصمیم مبهم است، تعریفش کنید. اگر معیارها مبهماند، آنها را روشن کنید. اگر اطلاعات تصمیمساز کم دارید، همان اطلاعات را پیدا کنید. اگر همه اینها انجام شده و فقط اطمینان کامل میخواهید، مسیله دیگر احتمالا با تحقیق بیشتر حل نمیشود.
هدف تصمیم گیری بهتر حذف تمام شک نیست. اگر مشکل شما بیشتر به تکرار الگوهای فکری و گیرکردن در همان مسیر ذهنی مربوط است، تغییر فکر برای تغییر زندگی با این بخش ارتباط نزدیکی دارد. هدف این است که چرخه بیپایان فکر را به مجموعهای از سوالهای قابل پاسخ تبدیل کنید.
چه زمانی مسیله فقط مهارت تصمیم گیری نیست؟
گاهی مشکل تصمیم گیری بهتر فقط به یک مهارت روزمره مربوط نیست.
اگر دودلی و تحلیل مداوم بهطور مکرر عملکرد روزانه شما را مختل میکند، اضطراب قابلتوجهی ایجاد میکند یا باعث اجتناب از مسیولیتها و فرصتهای مهم میشود، صحبت با متخصص سلامت روان میتواند مناسب باشد. این مقاله جای ارزیابی حرفهای را نمیگیرد.
در چنین وضعیتی، مسیله فقط ساختن جدول بهتر یا نوشتن معیارهای بیشتر نیست. اگر تلاش برای تصمیم گیری بهتر مرتبا زندگی روزمره را مختل میکند، بررسی حرفهای میتواند مسیر مناسبتری از تلاش برای حل همه چیز با تکنیکهای تصمیمگیری باشد.
جمعبندی
تصمیم گیری بهتر به این معنی نیست که درباره آینده مطمین شوید.
باید بدانید دقیقا چه چیزی را انتخاب میکنید، کدام معیارها واقعا متعلق به شما هستند، چه اطلاعاتی ارزش پیگیری دارد و کدام بخش از عدمقطعیت را باید بپذیرید.
یکی از خطاهای مهم این است که تصمیم خوب را با تصمیمی برابر بدانیم که بعدا هیچ پشیمانی یا نتیجه نامطلوبی ندارد. چنین تضمینی در بسیاری از انتخابهای واقعی وجود ندارد.
معیار قابلدفاعتر این است که با اطلاعاتی که در اختیار داشتید، اولویتهای روشن و شناخت بدهبستانها، آیا فرایند انتخابتان معقول بود؟
اگر جواب هنوز روشن نیست، همه تحلیلها را از اول شروع نکنید. فقط مشخص کنید کجای فرایند ناقص است. شاید مسیله یک معیار نامشخص، یک اطلاعات تصمیمساز یا نپذیرفتن یک بدهبستان باشد.
در نگاه بهکامراد، تصمیم گیری بهتر زمانی عملی میشود که بتوانید از فکر بیشتر فقط وقتی استفاده کنید که واقعا چیزی را در انتخاب تغییر میدهد.
یکی از تصمیمهایی را که همین حالا عقب انداختهاید بردارید و سه چیز را بنویسید. تصمیم دقیق چیست، مهمترین معیارهایتان کداماند و چه اطلاعاتی واقعا میتواند انتخابتان را تغییر دهد.
از همین سه مورد روشنتر میشود که واقعا اطلاعات کم دارید یا هنوز برای فکرکردن نقطه پایان تعیین نکردهاید.
سوالات متداول
آیا برای تصمیمهای کوچک هم باید همه این مراحل را انجام دهم؟
نه. میزان تحلیل باید با اهمیت، هزینه و برگشتپذیری تصمیم متناسب باشد.
اگر تصمیم کمهزینه است و بعدا بهراحتی قابلاصلاح است، اجرای تمام مراحل ممکن است بیشتر از خود تصمیم انرژی بگیرد. در چنین انتخابی، چند معیار روشن و یک موعد متناسب میتواند کافی باشد.
برای تصمیم گیری بهتر لازم نیست همه انتخابهای روزمره را به پروژه تحلیلی تبدیل کنید. فرایند کامل بیشتر زمانی ارزش دارد که پیامد تصمیم مهمتر یا اصلاح آن دشوارتر باشد.
اگر هیچکدام از گزینهها شرطهای غیرقابلمذاکره من را نداشتند چه کنم؟
احتمالا مسیله دیگر فقط انتخاب بین گزینههای فعلی نیست.
در این وضعیت، امتیازدادن دقیقتر به همان گزینهها ممکن است کمکی نکند. محدودیتها را دوباره بررسی کنید، گزینه تازه بسازید، امکان تصمیم مرحلهای را بسنجید و بررسی کنید آنچه غیرقابلمذاکره نامیدهاید واقعا یک شرط قطعی است یا فقط ترجیحی بسیار مهم.
این کار تصمیم گیری بهتر را از مقایسه بیپایان گزینههای نامناسب جدا میکند.
اگر خانواده یا شریک زندگی با تصمیم من مخالف باشند، باید نظرشان را نادیده بگیرم؟
نه.
ابتدا مشخص کنید مخالفت آنها به پیامد واقعی و مشترک تصمیم مربوط است یا بیشتر بیانگر ترجیح شخصی آنهاست.
اگر نتیجه انتخاب مستقیما بر آنها اثر میگذارد، این اثر باید وارد تصمیم شود. اما تاثیرپذیری واقعی با واگذارکردن اولویتهای شخصی خودتان به دیگران متفاوت است.
برای تصمیم گیری بهتر مسیله «گوشدادن یا گوشندادن» نیست. باید بفهمید کدام بخش حرف آنها اطلاعاتی درباره پیامد تصمیم است و کدام بخش ترجیح شخصی آنها.
آیا امتیازدادن عددی به گزینهها روش قابلاعتمادی است؟
امتیازدهی میتواند مقایسه را شفافتر کند، اما حقیقت نهایی تولید نمیکند.
فایده آن بیشتر زمانی است که نشان دهد چرا یک گزینه را ترجیح دادهاید و کدام معیار نتیجه را تغییر داده است.
اگر نتیجه جدول با قضاوت شما تعارض دارد، بهجای اطاعت خودکار از عددها، وزن معیارها، اطلاعات استفادهشده و فرضهایی را که پشت امتیازها قرار دارند دوباره بررسی کنید. در تصمیم گیری بهتر، جدول ابزار بررسی است، نه جایگزین قضاوت.
اگر بعد از بررسی، دو گزینه هنوز تقریبا مساوی بودند چه کنم؟
برگشتپذیری، امکان یک آزمایش کوچک، هزینه فرصت و ریسکهای اصلی هر گزینه را بررسی کنید.
اگر بعد از این بررسی هنوز تفاوت تصمیمساز مهمی وجود ندارد، ممکن است گزینهها واقعا نزدیک باشند. ادامه تحلیل الزاما برنده پنهانی را آشکار نمیکند.
در این نقطه تصمیم گیری بهتر میتواند به معنی انتخاب یکی از گزینههای معقول و صرف انرژی بیشتر برای اجرای خوب آن باشد.
بعد از تصمیم باید تحقیق درباره گزینههای دیگر را کاملا متوقف کنم؟
لازم نیست نسبت به اطلاعات تازه بیتفاوت شوید.
اما بهتر است فقط اطلاعاتی را دنبال کنید که با معیارهای از پیش تعیینشده برای بازنگری مرتبطاند. جستوجوی مداوم فقط برای گرفتن اطمینان دوباره میتواند تردید را فعال نگه دارد.
اطلاعات مهم تازه، تغییر شرایط یا غلطبودن یک فرض اصلی دلیل بهتری برای بازنگری است. این مرزبندی بخشی از تصمیم گیری بهتر است، چون نمیگذارد هر موج تردید کل انتخاب را دوباره باز کند.
در تصمیمهای مهم چقدر باید به بدترین سناریو فکر کنیم؟
بدترین سناریو را فقط بهدلیل ترسناکبودن آن معیار اصلی قرار ندهید.
شدت پیامد، امکان وقوع، میزان برگشتپذیری و راههای کاهش ریسک را کنار هم بررسی کنید.
در تصمیمهای مهم و سختبرگشت، پیشمرگ میتواند برای پیدا کردن شکستهای قابلتصور و ریسکهای نادیدهگرفتهشده مفید باشد. هدف متوقفکردن تصمیم نیست. هدف این است که قبل از انتخاب ببینید چه چیزی ممکن است در تحلیل فعلی شما نادیده مانده باشد.
