کوچینگ شغلی چیست؟ کاربردها، مراحل و تفاوت با مشاوره

کوچ شغلی فردی آموزش‌دیده در مهارت‌های کوچینگ است که به مراجع کمک می‌کند مسایل حرفه‌ای خود را بررسی کند، فرصت‌ها و موانع را بهتر ببیند و برای رشد یا تغییر مسیر شغلی اقدام کند.

یک کوچ حرفه‌ای نقش تصمیم‌گیرنده را ندارد. او با گوش دادن فعال، پرسشگری هدفمند، بازخورد، ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو و پیگیری اقدامات به مراجع کمک می‌کند توانایی تصمیم‌گیری و مدیریت مسیر حرفه‌ای خود را تقویت کند. برای شناخت مهارت‌هایی که پشت این روش کار قرار دارند، راهنمای «اصول کوچینگ و شایستگی‌های حرفه‌ای کوچ» را بررسی کنید.

تفاوت اصلی زمانی مشخص می‌شود که با یک انتخاب دشوار روبه‌رو هستید. کوچ شغلی قرار نیست بگوید کدام پیشنهاد شغلی را بپذیرید یا چه زمانی استعفا دهید. او کمک می‌کند معیارهایی داشته باشید که با استفاده از آن‌ها بتوانید گزینه‌های خود را بسنجید.

شناخت توانمندی‌ها، علایق و ارزش‌های شغلی

یکی از وظایف کوچ شغلی کمک به فرد برای شناخت دقیق‌تر ویژگی‌هایی است که بر انتخاب‌ها و رضایت کاری او اثر می‌گذارند.

ممکن است توانایی بالایی در مدیریت تیم داشته باشید، اما کارهای تخصصی و مستقل را بیشتر دوست داشته باشید. شاید هم از نظر فنی بسیار توانمند باشید، ولی علاقه اصلی شما آموزش دیگران یا هدایت پروژه‌ها باشد.

در این شرایط، شناخت توانمندی به تنهایی برای انتخاب مسیر شغلی کافی نیست.

کوچ شغلی کمک می‌کند میان سه موضوع تفاوت قایل شوید.

• کاری که در آن توانمند هستید
• کاری که به انجام آن علاقه دارید
• کاری که با ارزش‌ها و شرایط زندگی شما سازگار است

این تفاوت در انتخاب میان چند فرصت شغلی اهمیت پیدا می‌کند.

ممکن است یک موقعیت درآمد بالاتری داشته باشد، اما فرصت استقلال یا نوع فعالیت دلخواه شما را فراهم نکند. موقعیت دیگری شاید عنوان سازمانی پایین‌تری داشته باشد، ولی با اولویت‌های حرفه‌ای شما هماهنگ‌تر باشد.

شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند انتخاب شغل فقط بر اساس درآمد، عنوان سازمانی یا نظر دیگران انجام نشود. برای شروع این شناخت، راهنمای «خودآگاهی چیست و چگونه آن را تمرین کنیم» می‌تواند به شما کمک کند.

کمک به تعیین اهداف حرفه‌ای

گاهی مشکل فرد نداشتن توانایی نیست، بلکه نمی‌داند دقیقا به چه جایگاهی می‌خواهد برسد.

برای مثال، عبارت «می‌خواهم پیشرفت شغلی داشته باشم» هنوز یک هدف روشن نیست.

پیشرفت برای یک نفر به معنی افزایش درآمد است. فرد دیگری ممکن است بخواهد مسیولیت بیشتری بپذیرد، وارد مدیریت شود یا زمان بیشتری برای زندگی شخصی داشته باشد.

اگر این تفاوت روشن نباشد، حتی ممکن است برای هدفی تلاش کنید که پس از رسیدن به آن رضایت بیشتری احساس نکنید.

کوچ کمک می‌کند مشخص کنید پیشرفت در شرایط فعلی شما چه معنایی دارد. سپس خواسته کلی را به هدفی تبدیل می‌کنید که بتوان برای آن برنامه‌ریزی کرد و میزان پیشرفت را سنجید. برای آشنایی با این تبدیل، راهنمای «هدف گذاری موثر از هدف مبهم تا برنامه عملی» مراحل قابل اجرا را توضیح می‌دهد.

برای نمونه، اگر هدف شما رسیدن به جایگاه مدیریتی است، قدم بعدی فقط درخواست ارتقا نیست. ابتدا باید بدانید موقعیت مورد نظر به چه توانمندی‌هایی نیاز دارد و در کدام بخش‌ها باید آمادگی بیشتری پیدا کنید.

کمک به تصمیم‌گیری درباره تغییر شغل

کوچ شغلی می‌تواند به فردی که درباره ترک شغل فعلی مردد است کمک کند دلایل نارضایتی، گزینه‌های جایگزین و پیامدهای هر تصمیم را بررسی کند.

ممکن است از شغل خود خسته شده باشید و تصور کنید تغییر حرفه تنها راه‌حل است. اما هنگام بررسی متوجه شوید که از اصل حرفه خود رضایت دارید و مشکل اصلی به رابطه با مدیر یا شرایط محیط کار مربوط می‌شود.

در این حالت، تغییر کل مسیر حرفه‌ای شاید تنها گزینه نباشد. جابه‌جایی درون سازمان، گفت‌وگو درباره مسیولیت‌ها یا انتخاب محیط کاری متفاوت نیز می‌تواند بخشی از تصمیم باشد.

از طرف دیگر، اگر نوع فعالیت حرفه‌ای با علایق و ارزش‌های شما ناسازگار باشد، تغییر محیط کار ممکن است مسیله اصلی را حل نکند.

کوچینگ شغلی کمک می‌کند میان تغییر شغل، تغییر محیط کار و تغییر شیوه انجام کار تفاوت قایل شوید و پیش از تصمیم نهایی، پیامدهای هر گزینه را بسنجید.

کمک به توسعه مهارت‌های حرفه‌ای

کوچینگ شغلی می‌تواند به شناسایی مهارت‌هایی کمک کند که برای رسیدن به موقعیت مورد نظر ضروری هستند.

این مهارت‌ها ممکن است شامل ارتباط موثر، مدیریت زمان، حل تعارض، تصمیم‌گیری، مذاکره، مدیریت تیم یا معرفی توانمندی‌ها در محیط کار باشند.

برای مثال، اگر می‌خواهید به جایگاه سرپرستی برسید، ممکن است مشخص شود که به تقویت مهارت تفویض اختیار یا مدیریت تعارض نیاز دارید.

کوچ شغلی می‌تواند کمک کند این نیاز را به یک برنامه توسعه تبدیل کنید، اما لزوما مدرس مهارت مورد نظر نیست.

اگر برای رسیدن به هدف به دانش تخصصی نیاز داشته باشید، ممکن است لازم شود در کنار کوچینگ، آموزش ببینید یا از متخصص حوزه مورد نظر کمک بگیرید.

اگر مسیله اصلی شما ندانستن یک مهارت است، صرف گفت‌وگو درباره هدف جای آموزش آن مهارت را نمی‌گیرد.

پیگیری اقدامات و حفظ مسیولیت‌پذیری

یکی از بخش‌های مهم کوچینگ، بررسی فاصله میان تصمیم و اجراست.

ممکن است بدانید برای پیشرفت باید مهارت جدیدی یاد بگیرید یا با مدیر خود درباره ارتقا صحبت کنید، اما این اقدامات را بارها به تعویق بیندازید.

در جلسات کوچینگ مشخص می‌کنید چه اقدامی انجام خواهید داد، چه مانعی ممکن است ایجاد شود و در جلسه بعد چگونه نتیجه آن بررسی شود.

برای مثال، به جای اینکه فقط تصمیم بگیرید درباره ارتقا صحبت کنید، می‌توانید مشخص کنید پیش از گفت‌وگو باید چه مواردی را آماده کنید و در جلسه بعد کدام بخش از اقدام خود را بررسی خواهید کرد.

اگر اقدامی انجام نشود، هدف سرزنش کردن فرد نیست. می‌توان بررسی کرد که آیا برنامه بیش از حد دشوار بوده، مانعی نادیده گرفته شده یا هدف به اصلاح نیاز دارد. اگر به تعویق انداختن کارها تکرار می‌شود، شناخت «اهمال کاری چیست و چگونه آن را کاهش دهیم» به بررسی این مانع کمک می‌کند.

این پیگیری به معنی کنترل فرد توسط کوچ شغلی نیست. مسیولیت تصمیم و اجرای اقدامات همچنان بر عهده خود مراجع باقی می‌ماند.

موضوع جلسات کوچینگ شغلی بسته به شرایط فرد متفاوت است. برای انتخاب موضوع مناسب، بهتر است به جای شروع از نام یک مهارت، از مسیله فعلی خود شروع کنید.

برای مثال، «می‌خواهم در مذاکره بهتر شوم» یک خواسته کلی است. اما «نمی‌دانم چگونه درباره افزایش حقوق گفت‌وگو کنم» موضوع مشخص‌تری است که می‌توان آن را بررسی و برایش برنامه‌ریزی کرد.

جدول زیر نشان می‌دهد در هر موقعیت چه مسیله‌ای می‌تواند در کوچینگ بررسی شود و خروجی احتمالی آن چیست.

موقعیت شغلی	موضوع قابل بررسی در کوچینگ	خروجی احتمالی
سردرگمی در انتخاب شغل	علایق، توانمندی‌ها و گزینه‌های حرفه‌ای	فهرست مسیرهای قابل بررسی
تصمیم به تغییر شغل	دلایل تغییر، ریسک‌ها و مهارت‌های قابل انتقال	برنامه انتقال شغلی
توقف پیشرفت	موانع رشد و فرصت‌های موجود	هدف و برنامه توسعه
آمادگی برای ارتقا	شایستگی‌ها و مسیولیت‌های نقش جدید	برنامه آمادگی برای ارتقا
نارضایتی از محیط کار	عوامل نارضایتی و گزینه‌های قابل کنترل	تصمیم درباره ماندن یا تغییر
دشواری در مذاکره حقوق	ارزش حرفه‌ای، اهداف مذاکره و شیوه بیان درخواست	برنامه آمادگی برای مذاکره
مشکل در جست‌وجوی کار	انتخاب موقعیت‌های هدف و پیگیری اقدامات	راهبرد منظم جست‌وجوی شغل
بازگشت به بازار کار	مهارت‌ها، اعتمادبه‌نفس حرفه‌ای و فرصت‌ها	برنامه بازگشت به کار
تعارض‌های کاری	شیوه ارتباط، واکنش‌ها و گزینه‌های گفت‌وگو	اقدامات مشخص برای مدیریت تعارض
تعادل کار و زندگی	اولویت‌ها، مرزهای کاری و مسیولیت‌ها	برنامه اصلاح عادت‌ها و مرزها

برای استفاده از این جدول، ابتدا موقعیتی را پیدا کنید که به شرایط شما نزدیک‌تر است. سپس بررسی کنید آیا به روشن شدن تصمیم و برنامه اقدام نیاز دارید یا مشکل اصلی کمبود اطلاعات و مهارت تخصصی است.

برای نمونه، اگر نمی‌دانید چگونه درخواست افزایش حقوق خود را مطرح کنید، کوچینگ شغلی می‌تواند به آماده شدن برای گفت‌وگو کمک کند. اما اگر اطلاعات کافی درباره سطح حقوق شغل خود ندارید، لازم است آن اطلاعات را نیز از منابع مناسب به دست آورید.

وجود این موضوعات در جدول به معنی آن نیست که هر کوچ شغلی در همه آن‌ها تخصص یکسانی دارد. حوزه تجربه و صلاحیت کوچ باید با مسیله مراجع هماهنگ باشد. برای آشنایی با دامنه گسترده‌تر مسائل، راهنمای «موضوعات قابل بررسی در کوچینگ» نمونه‌های بیشتری ارائه می‌کند.

فرایند کوچینگ شغلی بر اساس هدف، وضعیت مراجع و شیوه کار کوچ تنظیم می‌شود.

با وجود تفاوت میان روش‌ها، یک مسیر معمول می‌تواند شامل مراحل زیر باشد.

آشنایی با این مراحل کمک می‌کند پیش از شروع جلسات بدانید قرار است روی چه چیزی کار کنید و چگونه می‌توانید ارزش همکاری را بسنجید.

مرحله اول – شناخت مسیله و تعیین چارچوب همکاری

در ابتدا کوچ شغلی و مراجع درباره مسیله اصلی، انتظارات و هدف همکاری گفت‌وگو می‌کنند.

ممکن است جلسه را با این خواسته شروع کنید که «می‌خواهم شغلم را عوض کنم».

اما پس از بررسی بیشتر روشن شود که مسیله اصلی نداشتن فرصت رشد، اختلاف با مدیر یا نارضایتی از شرایط کاری است.

اگر مسیله به درستی شناخته نشود، ممکن است تمام جلسات روی تصمیمی متمرکز شوند که هنوز ضرورت آن مشخص نیست.

در این مرحله، موضوعاتی مانند محرمانگی، تعداد و شیوه جلسات، هزینه و مسیولیت‌های دو طرف نیز باید روشن شوند.

پیش از ادامه همکاری باید بدانید از کوچ شغلی چه انتظاری می‌توانید داشته باشید و چه بخش‌هایی از فرایند به تصمیم و اقدام خودتان وابسته است.

مرحله دوم – بررسی وضعیت فعلی

در این مرحله، مراجع با همراهی کوچ وضعیت حرفه‌ای خود را دقیق‌تر بررسی می‌کند.

موضوعات قابل بررسی شامل سابقه کاری، مهارت‌ها، دستاوردها، علایق، ارزش‌ها، محدودیت‌های زمانی و مالی، فرصت‌های موجود و موانع پیشرفت هستند.

برای مثال، اگر قصد ورود به حرفه تازه‌ای دارید، فقط علاقه داشتن به آن حرفه کافی نیست. باید بدانید چه مهارت‌هایی دارید، چه چیزهایی را باید یاد بگیرید و کدام محدودیت‌ها بر زمان و شیوه تغییر شغل اثر می‌گذارند.

این بررسی کمک می‌کند فاصله میان شرایط فعلی و موقعیت دلخواه را واقعی‌تر ببینید.

شناخت خود به تنهایی کافی نیست. اگر قصد ورود به حرفه جدیدی دارید، باید شرایط واقعی آن حرفه را نیز بررسی کنید.

مرحله سوم – تعیین هدف و بررسی گزینه‌ها

پس از روشن شدن مسیله، هدفی مشخص انتخاب می‌شود.

برای مثال، به جای هدف کلی «پیدا کردن شغل بهتر»، ممکن است تصمیم بگیرید چند موقعیت حرفه‌ای مشخص را بررسی کنید و درباره الزامات، شرایط استخدام و تناسب هرکدام با وضعیت خود اطلاعات به دست آورید.

در این حالت، هدف فقط رسیدن به نتیجه نهایی نیست. جمع‌آوری اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری نیز بخشی از مسیر خواهد بود.

این موضوع زمانی اهمیت دارد که انتخاب نهایی هنوز روشن نیست.

هدف مناسب باید مشخص، متناسب با شرایط فرد و قابل پیگیری باشد.

مرحله چهارم – طراحی برنامه اقدام

در این مرحله، مراجع مشخص می‌کند برای نزدیک شدن به هدف چه کارهایی باید انجام دهد.

این اقدامات می‌توانند شامل بررسی فرصت‌های شغلی، گفت‌وگو با افراد باتجربه، شرکت در دوره آموزشی، آماده‌سازی رزومه یا درخواست جلسه با مدیر باشند.

برای مثال، اگر درباره تغییر حرفه مردد هستید، ممکن است نخست تصمیم بگیرید الزامات چند موقعیت شغلی را بررسی کنید و با فردی فعال در آن حوزه صحبت کنید.

چنین اقدامی کمک می‌کند پیش از پذیرش تعهدی بزرگ‌تر، اطلاعات بیشتری برای انتخاب داشته باشید.

برنامه باید به اندازه‌ای مشخص باشد که معلوم شود چه کاری، در چه زمانی و با چه هدفی انجام خواهد شد. برای تبدیل این تصمیم‌ها به قدم‌های قابل پیگیری، راهنمای «برنامه اقدام شخصی با نمونه قابل اجرا» کاربرد دارد.

مرحله پنجم – اجرا، بازخورد و بررسی پیشرفت

در جلسات بعدی، اقدامات انجام‌شده و نتایج آن‌ها بررسی می‌شوند.

اگر اقدامی نتیجه مطلوب نداشته باشد، کوچ شغلی و مراجع درباره علت آن گفت‌وگو می‌کنند.

ممکن است هدف، برنامه یا فرض اولیه نیاز به اصلاح داشته باشد.

برای مثال، شاید پس از بررسی یک حرفه جدید متوجه شوید که نوع مسیولیت‌های آن با تصورتان متفاوت است.

در این شرایط، تغییر برنامه نشانه شکست نیست. ممکن است نتیجه ارزشمند همان بررسی باشد، زیرا اکنون اطلاعات بیشتری برای تصمیم‌گیری دارید.

در پایان همکاری نیز می‌توان میزان پیشرفت، آموخته‌ها و اقدامات بعدی را مرور کرد.

این مراحل الزام ثابت برای همه کوچ‌ها نیستند. بعضی فرایندها کوتاه‌ترند و برخی به زمان بیشتری نیاز دارند.

ابزارهای کوچینگ شغلی به شناخت بهتر مسیله، بررسی گزینه‌ها و طراحی اقدام کمک می‌کنند.

انتخاب ابزار باید با هدف جلسه و صلاحیت فرد ارایه‌دهنده هماهنگ باشد.

داشتن ابزارهای متعدد به تنهایی نشانه کیفیت کوچینگ نیست. موضوع مهم این است که هر ابزار چه کمکی به مسیله شما می‌کند و نتیجه آن چگونه در تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پرسشگری هدفمند و گوش دادن فعال

پرسشگری یکی از مهارت‌های اصلی کوچ است.

پرسش‌های مناسب به جای هدایت فرد به یک پاسخ از پیش تعیین‌شده، به او فرصت می‌دهند موضوع را از زاویه‌های مختلف بررسی کند.

برای مثال، پرسش «چه شغلی درآمد بیشتری دارد؟» به اطلاعات بازار کار نیاز دارد.

اما پرسش «درآمد بالاتر را در برابر چه محدودیت‌هایی می‌پذیرم؟» به بررسی ارزش‌ها و اولویت‌های شخصی مربوط است.

هر دو پرسش مهم هستند، اما به دو نوع اطلاعات متفاوت نیاز دارند.

اگر فقط درباره درآمد تحقیق کنید، ممکن است هنوز ندانید آیا شرایط شغل پردرآمدتر برای شما مناسب است یا خیر.

اگر هم فقط اولویت‌های شخصی خود را بررسی کنید و اطلاعات واقعی بازار کار را نادیده بگیرید، ممکن است تصمیمی بگیرید که اجرای آن با محدودیت روبه‌رو شود.

گفت‌وگوی کوچینگ شغلی باید به شما کمک کند این دو بخش را از یکدیگر تشخیص دهید.

مدل GROW

مدل GROW یکی از چارچوب‌های شناخته‌شده برای ساختاربندی گفت‌وگوی کوچینگ است.

این مدل چهار بخش دارد.

Goal – هدف

فرد مشخص می‌کند می‌خواهد به چه نتیجه‌ای برسد.

Reality – واقعیت فعلی

شرایط کنونی، منابع، محدودیت‌ها و موانع بررسی می‌شوند.

Options – گزینه‌ها

راه‌های ممکن برای رسیدن به هدف شناسایی می‌شوند.

Will یا Way Forward – تعهد و اقدام

فرد تصمیم می‌گیرد کدام اقدام را انجام دهد و چگونه آن را پیگیری کند.

فرض کنید هدف شما ارتقای شغلی است.

در بخش هدف مشخص می‌کنید چه جایگاهی را می‌خواهید. در بررسی واقعیت، توانمندی‌ها و محدودیت‌های فعلی را می‌سنجید. سپس گزینه‌هایی مانند توسعه مهارت، گفت‌وگو با مدیر یا بررسی فرصت‌های دیگر را در نظر می‌گیرید.

در پایان نیز اقدامی انتخاب می‌کنید که بتوانید آن را اجرا و نتیجه‌اش را پیگیری کنید.

مزیت عملی این چارچوب آن است که گفت‌وگو فقط به بیان آرزوها یا مشکلات محدود نمی‌ماند و به انتخاب اقدام می‌رسد.

البته استفاده از مدل GROW برای همه جلسات ضروری نیست و کوچ می‌تواند متناسب با شرایط از روش‌های دیگری استفاده کند. برای دیدن کاربرد این چهار مرحله در عمل، راهنمای «مدل گرو در کوچینگ GROW» را بررسی کنید.

بررسی علایق و ارزش‌های کاری

شناخت علایق و ارزش‌های حرفه‌ای به فرد کمک می‌کند بفهمد از محیط کار و نوع فعالیت خود چه انتظاری دارد.

ارزش‌های کاری می‌توانند شامل استقلال، امنیت شغلی، پیشرفت، روابط کاری، شرایط محیط کار و احساس دستاورد باشند.

برای مثال، ممکن است امنیت شغلی را مهم‌تر از رشد سریع درآمد بدانید. شخص دیگری شاید حاضر باشد برای فرصت یادگیری بیشتر، عدم قطعیت بالاتری را بپذیرد.

این تفاوت به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که دو پیشنهاد شغلی در اختیار دارید و هیچ‌کدام از تمام جهات بر دیگری برتری ندارند.

در چنین شرایطی، انتخاب مناسب‌تر به اولویت‌های شما وابسته است.

هیچ‌کدام از این اولویت‌ها به خودی خود درست یا نادرست نیستند. مهم این است که دلیل انتخاب خود را بدانید و پیامدهای آن را بررسی کرده باشید.

ابزارهای ارزیابی علایق شغلی

در حوزه توسعه مسیر شغلی، ابزارهایی مانند O*NET Interest Profiler برای بررسی علایق حرفه‌ای استفاده می‌شوند.

این ابزار بر دسته‌بندی شش‌گانه علایق شغلی هالند یا RIASEC تکیه دارد.

شش گروه شامل فعالیت‌های عملی، پژوهشی، هنری، اجتماعی، متهورانه و قراردادی هستند.

نتیجه چنین ابزارهایی می‌تواند به کشف گزینه‌های شغلی کمک کند، اما نباید به عنوان حکم قطعی درباره مناسب بودن یک شغل در نظر گرفته شود.

برای مثال، اگر نتیجه یک ارزیابی نشان دهد به فعالیت‌های پژوهشی علاقه دارید، این نتیجه می‌تواند شروعی برای بررسی مشاغل مرتبط باشد.

اما هنوز لازم است توانمندی‌ها، شرایط زندگی، فرصت‌های واقعی بازار کار و الزامات آن مشاغل را بررسی کنید.

هیچ آزمون علاقه‌سنجی به تنهایی نمی‌تواند آینده شغلی، موفقیت یا رضایت حرفه‌ای فرد را تضمین کند.

بهتر است نتیجه آزمون را ابزاری برای طرح پرسش‌های بهتر بدانید، نه دستوری که تمام انتخاب‌های حرفه‌ای شما را تعیین می‌کند.

تفسیر تخصصی ابزارها نیز باید در حدود آموزش و صلاحیت فرد ارایه‌دهنده انجام شود.

کوچینگ شغلی برای تمام مشکلات حرفه‌ای راه‌حل کافی نیست.

شناخت محدودیت‌های آن به اندازه آشنایی با مزایا اهمیت دارد، زیرا کمک می‌کند بدانید چه زمانی استفاده از کوچ شغلی می‌تواند مفید باشد و چه زمانی بهتر است وقت و هزینه خود را صرف خدمت دیگری کنید.

زمانی که به اطلاعات تخصصی بازار کار نیاز دارید

اگر می‌خواهید بدانید برای ورود به یک حرفه چه مدرکی لازم است، فرصت‌های استخدامی کدام‌اند یا چه مهارت‌هایی تقاضای بیشتری دارند، باید از داده‌های معتبر بازار کار و منابع تخصصی استفاده کنید.

کوچ می‌تواند به شما کمک کند درباره این اطلاعات تصمیم بگیرید، اما پرسشگری جایگزین تحقیق معتبر درباره بازار کار نیست.

برای مثال، اگر هنوز نمی‌دانید شرایط ورود به یک حرفه چیست، لازم است ابتدا این اطلاعات را به دست آورید.

در غیر این صورت، ممکن است درباره مسیری تصمیم بگیرید که الزامات واقعی آن را به اندازه کافی نمی‌شناسید.

زمانی که به آموزش مهارت نیاز دارید

اگر برای استخدام در یک جایگاه به برنامه‌نویسی، حسابداری یا مهارت فنی مشخصی نیاز دارید، کوچینگ شغلی جای آموزش تخصصی را نمی‌گیرد.

در چنین شرایطی، ممکن است ترکیب آموزش و کوچینگ مفید باشد.

آموزش برای کسب مهارت و کوچینگ برای تعیین هدف، برنامه‌ریزی و پیگیری اقدامات استفاده می‌شود.

اگر دقیقا می‌دانید چه مهارتی ندارید و چگونه باید آن را یاد بگیرید، ممکن است در آن مرحله اولویت اصلی شما شروع آموزش باشد، نه خرید جلسات کوچینگ.

زمانی که مشکل اصلی به شرایط بیرونی مربوط است

ممکن است مانع پیشرفت فرد کمبود فرصت شغلی، تبعیض، شرایط نامناسب اقتصادی یا ساختار سازمانی باشد.

کوچینگ شغلی نمی‌تواند این موانع را به تنهایی برطرف کند.

برای مثال، اگر در سازمان شما هیچ موقعیت ارتقای مناسبی وجود نداشته باشد، تقویت مهارت‌های فردی لزوما باعث ایجاد آن موقعیت نمی‌شود.

در چنین شرایطی، لازم است مسیله را واقع‌بینانه بررسی کنید و درباره گزینه‌هایی که در اختیار دارید تصمیم بگیرید.

یک فرایند حرفه‌ای باید محدودیت‌های واقعی را بپذیرد و تمام مسیولیت مشکل را بر عهده فرد نگذارد.

بررسی گزینه‌های قابل اجرا، استفاده از حمایت‌های تخصصی و تصمیم‌گیری متناسب با منابع موجود اهمیت بیشتری دارد.

زمانی که به حمایت سلامت روان نیاز دارید

اگر استرس، اضطراب، افسردگی یا نشانه‌های فرسودگی بر خواب، سلامت، روابط و عملکرد روزانه شما اثر جدی گذاشته‌اند، بهتر است نیاز به ارزیابی توسط متخصص سلامت روان بررسی شود.

در چنین شرایطی، نباید تصور کنید که تعیین هدف شغلی یا تغییر شغل به تنهایی مشکل را برطرف خواهد کرد.

کوچینگ شغلی ممکن است در کنار مراقبت تخصصی و با رعایت حدود صلاحیت مفید باشد، اما نباید درمان را به تاخیر بیندازد.

زمانی که انتظار دارید شخص دیگری برایتان تصمیم بگیرد

اگر از کوچ انتظار دارید بدون شناخت شرایط شما شغل مناسب را تعیین کند، پیشنهاد استخدام تضمینی بدهد یا مسیولیت تصمیم‌هایتان را بپذیرد، احتمالا انتظارتان با ماهیت کوچینگ حرفه‌ای هماهنگ نیست.

ممکن است پس از جلسات، شناخت بیشتری پیدا کنید و هنوز لازم باشد اطلاعات تازه‌ای جمع‌آوری کنید یا گزینه‌های خود را بررسی کنید.

این موضوع به خودی خود نشانه بی‌فایده بودن کوچینگ نیست.

در کوچینگ، فرد همچنان مسیول انتخاب و اقدام است. اگر می‌خواهید این مهارت را در تصمیم‌های روزمره تقویت کنید، راهنمای «مسئولیت پذیری چیست و چگونه تقویتش کنیم» می‌تواند مفید باشد.

اگر به توصیه مستقیم یک متخصص درباره موضوعی مشخص نیاز دارید، باید بررسی کنید آیا مشاوره تخصصی برای آن نیاز مناسب‌تر است یا خیر.

 

انتخاب کوچ شغلی مناسب باید بر اساس کیفیت آموزش، مهارت حرفه‌ای، تجربه مرتبط، اخلاق کاری و تناسب شیوه همکاری با نیاز شما انجام شود.

صرف داشتن دنبال‌کننده زیاد، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی یا ارایه وعده‌های جذاب نشان‌دهنده صلاحیت حرفه‌ای نیست.

مهم است بدانید فرد مورد نظر چگونه کار می‌کند، چه توانمندی‌هایی دارد و آیا روش او با مسیله شما تناسب دارد یا خیر.

آموزش و اعتبارنامه کوچ را بررسی کنید

فدراسیون بین‌المللی کوچینگ (ICF) از نهادهای شناخته‌شده تعیین استاندارد و اعطای اعتبارنامه حرفه‌ای کوچینگ است.

سه سطح اصلی اعتبارنامه فردی این نهاد شامل موارد زیر هستند.

• ACC یا Associate Certified Coach
• PCC یا Professional Certified Coach
• MCC یا Master Certified Coach

این سطوح از نظر الزامات آموزش، تجربه و ارزیابی حرفه‌ای با یکدیگر تفاوت دارند.

با این حال، گذراندن یک دوره آموزشی، عضویت در ICF و داشتن اعتبارنامه فردی ICF یکسان نیستند.

این تفاوت هنگام بررسی معرفی‌نامه کوچ اهمیت دارد. اگر فردی اعلام می‌کند دوره‌ای را گذرانده، نباید بدون بررسی تصور کنید اعتبارنامه فردی نیز دریافت کرده است.

می‌توانید ادعای داشتن اعتبارنامه را از مسیرهای رسمی راستی‌آزمایی کنید.

همچنین اعتبارنامه به تنهایی تضمین نمی‌کند که کوچ برای مسیله خاص شما مناسب‌ترین انتخاب است. برای تمایز بین آموزش و اعتبارنامه، راهنمای «مدرک کوچینگ و سطوح اعتبارنامه ICF» جزئیات بیشتری دارد.

تجربه کوچ را با مسیله خود تطبیق دهید

کوچی که در همراهی افراد هنگام تغییر مسیر شغلی تجربه دارد، ممکن است برای فردی که در آستانه تغییر حرفه قرار گرفته مناسب باشد.

در مقابل، برای فردی که به دنبال توسعه مهارت‌های رهبری است، تجربه کار با مدیران می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.

برای انتخاب بهتر، فقط نپرسید کوچ شغلی چند سال تجربه دارد. بررسی کنید تجربه او تا چه اندازه به موضوعی که می‌خواهید روی آن کار کنید نزدیک است.

البته تجربه کاری در صنعت مراجع همیشه شرط ضروری برای کوچینگ نیست.

مهم آن است که کوچ در فرایند کوچینگ توانمند باشد و حدود دانش تخصصی خود را بشناسد.

اگر به توصیه مستقیم و دانش صنعت نیاز دارید، این موضوع را از ابتدا مطرح کنید. در چنین شرایطی ممکن است همراهی یک منتور نیز برای شما ارزشمند باشد.

درباره روند جلسات و نتیجه همکاری سوال کنید

پیش از شروع همکاری بهتر است بدانید جلسات کوچینگ شغلی چگونه برگزار می‌شوند، هدف‌ها چطور تعیین خواهند شد و میزان پیشرفت چگونه بررسی می‌شود.

برای مثال، اگر درباره تغییر شغل مردد هستید، لازم است روشن شود که در جلسات قرار است روی شناخت مسیله، بررسی گزینه‌ها و برنامه اقدام کار کنید.

اگر فقط به دنبال دریافت فهرستی از فرصت‌های استخدام هستید، باید بدانید این خدمت لزوما جزو کوچینگ نیست.

کوچ حرفه‌ای نباید پیش از شناخت مسیله شما، نتیجه مشخصی مانند استخدام یا افزایش درآمد را تضمین کند.

محرمانگی اطلاعات را جدی بگیرید

گفت‌وگوهای کوچینگ ممکن است شامل مسایل حساسی مانند اختلاف با مدیر، درآمد، تصمیم به استعفا یا برنامه مهاجرت شغلی باشند.

پیش از همکاری، باید روشن باشد اطلاعات شما چگونه نگهداری می‌شوند و در چه شرایطی ممکن است در اختیار شخص دیگری قرار بگیرند.

بر اساس اصول اخلاقی ICF، توافق درباره محرمانگی، تبادل اطلاعات و استثناهای قانونی باید از آغاز همکاری مشخص شود. شرح این تعهدات را می‌توانید در «اصول اخلاقی رسمی فدراسیون بین‌المللی کوچینگ» بخوانید.

اگر هزینه کوچینگ شغلی را کارفرما پرداخت می‌کند، ضروری است معلوم شود چه اطلاعاتی به سازمان گزارش خواهد شد.

این موضوع برای فردی که قصد دارد درباره نارضایتی از محیط کار یا احتمال تغییر شغل صحبت کند اهمیت ویژه‌ای دارد.

پرداخت هزینه توسط سازمان به معنی حق دسترسی خودکار به تمام محتوای جلسات نیست.

در عین حال، قوانین و سیاست‌های محرمانگی ممکن است در مراکز مختلف متفاوت باشند و نباید بدون بررسی، محرمانه بودن مطلق همه خدمات را فرض کرد. برای روشن شدن این شرایط پیش از شروع همکاری، راهنمای «قرارداد کوچینگ و بندهای مهم آن» را بررسی کنید.

چند سوال مهم پیش از انتخاب کوچ

پیش از پرداخت هزینه می‌توانید پرسش‌های زیر را مطرح کنید.

• در زمینه کوچینگ شغلی چه آموزش و تجربه‌ای دارید؟
• آیا اعتبارنامه حرفه‌ای قابل راستی‌آزمایی دارید؟
• بیشتر با چه نوع مسایل و مراجعانی کار کرده‌اید؟
• جلسات چگونه برگزار می‌شوند و مسیولیت هر طرف چیست؟
• چگونه هدف و میزان پیشرفت را مشخص می‌کنیم؟
• هزینه، شرایط لغو جلسه و پایان همکاری چگونه است؟
• اطلاعات جلسات چگونه محرمانه نگه داشته می‌شوند؟
• در چه شرایطی پیشنهاد می‌کنید به جای کوچینگ از خدمت دیگری استفاده کنم؟

جلسه آشنایی می‌تواند فرصتی برای بررسی تناسب کوچ شغلی با نیاز شما باشد.

در این جلسه توجه کنید آیا کوچ به مسیله شما گوش می‌دهد، پرسش‌های مرتبط می‌پرسد و درباره روش کار خود شفاف است یا خیر.

اگر هنوز نمی‌دانید قرار است چه خدمتی دریافت کنید یا وعده‌های قطعی و نامشخص درباره آینده شغلی شما مطرح می‌شود، بهتر است پیش از پرداخت هزینه، ابهام‌ها را برطرف کنید.

هزینه کوچینگ شغلی تعرفه یکسان و جهانی ندارد.

مبلغ دریافتی می‌تواند بر اساس سابقه و اعتبارنامه کوچ شغلی، تخصص، مدت جلسات، نوع خدمت و تعداد جلسات متفاوت باشد.

همچنین ممکن است هزینه جلسات فردی، برنامه‌های گروهی و بسته‌های همراه با خدمات تکمیلی یکسان نباشد.

برای مقایسه قیمت‌ها، بهتر است فقط مبلغ یک جلسه را در نظر نگیرید.

ابتدا بررسی کنید در برابر هزینه پرداختی چه خدماتی دریافت خواهید کرد و آن خدمات تا چه اندازه با نیاز شما هماهنگ هستند.

برای مثال، ممکن است یک برنامه فقط شامل گفت‌وگوهای کوچینگ شغلی باشد، در حالی که برنامه دیگری تمرین مصاحبه، بررسی رزومه یا خدمات مشاوره تخصصی را نیز ارایه کند.

این خدمات لزوما جزو کوچینگ خالص نیستند و باید جداگانه مشخص شوند.

اگر هدف اصلی شما روشن کردن یک تصمیم حرفه‌ای است، وجود خدمات جانبی بیشتر لزوما به معنی انتخاب بهتر نیست.

از طرف دیگر، اگر به بررسی رزومه یا آماده شدن برای مصاحبه نیاز دارید، باید مشخص کنید آیا برنامه انتخابی این خدمات را نیز ارایه می‌کند یا خیر.

برای ارزیابی هزینه، بهتر است به سه پرسش پاسخ دهید.

1. مسیله‌ای که می‌خواهید حل کنید تا چه اندازه روشن و مهم است؟
2. چه خدمات مشخصی دریافت می‌کنید و مجموع هزینه همکاری چقدر خواهد بود؟
3. چگونه متوجه می‌شوید ادامه جلسات برای شما ارزش دارد؟

پیش از پرداخت هزینه یک برنامه بلندمدت، بهتر است بدانید چگونه و در چه زمانی درباره ادامه همکاری تصمیم خواهید گرفت. برای شناخت عوامل اثرگذار بر مبلغ پرداختی، راهنمای «هزینه کوچینگ و عوامل موثر بر قیمت جلسات» را بخوانید.

اگر بودجه محدودی دارید، خدمات مراکز توسعه شغلی دانشگاه‌ها، برنامه‌های حمایتی و منابع آموزشی معتبر را نیز بررسی کنید.

بعضی مراکز دانشگاهی خدمات کوچینگ شغلی یا راهنمایی شغلی را به صورت رایگان برای دانشجویان و گروه‌های واجد شرایط ارایه می‌کنند.

پیش از شروع کوچینگ شغلی، می‌توانید با یک تمرین ساده مسیله خود را روشن‌تر کنید.

یک برگه بردارید و وضعیت حرفه‌ای خود را در چهار بخش بررسی کنید.

هدف این تمرین آن نیست که به تنهایی تمام مسایل شغلی خود را حل کنید. قرار است بفهمید مسیله شما چیست، چه چیزی درباره آن می‌دانید و برای قدم بعدی به چه نوع کمکی نیاز دارید.

۱. مسیله فعلی من چیست؟

مسیله را تا جای ممکن مشخص بنویسید.

برای مثال، به جای «از کارم راضی نیستم» بنویسید «در شغل فعلی فرصت یادگیری ندارم و نمی‌دانم باید برای ارتقا تلاش کنم یا دنبال موقعیت دیگری باشم».

جمله اول فقط یک احساس کلی را بیان می‌کند، اما جمله دوم مسیله و گزینه‌هایی را مشخص می‌کند که می‌توان آن‌ها را بررسی کرد.

۲. چه چیزی برای من مهم است؟

مشخص کنید کدام عوامل بیشترین تاثیر را بر تصمیم شما دارند.

ممکن است درآمد، امنیت شغلی، استقلال، فرصت رشد، علاقه به وظایف، محل کار یا زمان آزاد برای شما اهمیت بیشتری داشته باشند. برای اینکه این معیارها را آگاهانه اولویت‌بندی کنید، راهنمای «شناخت و اولویت بندی ارزش‌های شخصی» می‌تواند کمک‌کننده باشد.

اگر میان چند گزینه قرار بگیرید، شناخت این اولویت‌ها کمک می‌کند انتخاب را فقط بر اساس یک ویژگی جذاب انجام ندهید.

برای مثال، ممکن است شغلی فرصت رشد بیشتری داشته باشد، اما با نیاز فعلی شما به ثبات مالی هماهنگ نباشد.

۳. چه اطلاعاتی کم دارم؟

بررسی کنید برای تصمیم‌گیری چه چیزهایی را هنوز نمی‌دانید.

ممکن است به اطلاعات مربوط به حقوق، مهارت‌های مورد نیاز، فرصت‌های استخدام یا تجربه واقعی افراد شاغل در آن حوزه نیاز داشته باشید.

با این بررسی مشخص می‌شود کدام ابهام‌ها با تحقیق و دریافت اطلاعات برطرف می‌شوند و کدام موضوعات به تصمیم‌های شخصی شما مربوط هستند.

۴. اولین اقدام کوچک من چیست؟

اقدامی انتخاب کنید که بتوانید بدون تعهد بزرگ و تصمیم غیرقابل بازگشت انجام دهید.

برای مثال، اگر قصد تغییر حرفه دارید، می‌توانید ابتدا شرایط چند موقعیت شغلی را بررسی کنید یا با فردی که در حوزه مورد نظر فعالیت دارد گفت‌وگو کنید.

پس از انجام اقدام، نتیجه را بررسی کنید.

آیا شناخت شما بیشتر شده است؟ آیا گزینه تازه‌ای پیدا کرده‌اید؟ آیا هنوز درباره تصمیم اصلی مردد هستید؟

پس از این تمرین، اگر مسیله اصلی شما همچنان تصمیم‌گیری، اولویت‌بندی یا اجرای برنامه است، کوچینگ شغلی می‌تواند ارزش بررسی داشته باشد.

اما اگر مشخص شود فقط به اطلاعات یا مهارت تخصصی نیاز دارید، ممکن است بتوانید بدون شروع جلسات کوچینگ از منابع مناسب‌تری استفاده کنید.

کوچینگ شغلی می‌تواند به شما کمک کند از سردرگمی حرفه‌ای فاصله بگیرید، توانمندی‌ها و اولویت‌هایتان را بهتر بشناسید و برای انتخاب یا توسعه مسیر شغلی خود برنامه‌ای عملی داشته باشید.

اما این همراهی به معنی واگذاری تصمیم‌های مهم زندگی حرفه‌ای به شخص دیگری نیست.

کوچ شغلی حرفه‌ای کمک می‌کند بهتر فکر کنید، گزینه‌ها را واقع‌بینانه‌تر بررسی کنید و مسیولیت اقدامات خود را بپذیرید.

اگر درباره مسیر شغلی خود تردید دارید، نخست مشخص کنید چه چیزی را می‌خواهید تغییر دهید.

آیا مشکل شما نارضایتی از محیط کار است؟ آیا فرصت رشد ندارید؟ آیا می‌خواهید حرفه تازه‌ای را شروع کنید یا برای رسیدن به هدف خود به برنامه و پیگیری نیاز دارید؟

سپس بررسی کنید چه اطلاعاتی کم دارید و آیا مسیله شما به کوچینگ، مشاوره تخصصی، منتورینگ، آموزش یا ترکیبی از این خدمات نیاز دارد.

اگر تصمیم به شروع کوچینگ شغلی گرفتید، پیش از پرداخت هزینه درباره روش کار، محرمانگی، هدف جلسات و معیارهای بررسی پیشرفت گفت‌وگو کنید. برای آشنایی با مسیرهای موجود، می‌توانید «دوره‌های کوچینگ و توسعه فردی» را هم بررسی کنید و سپس درباره تناسب آن‌ها با نیاز خود تصمیم بگیرید.

گاهی تصمیم مناسب تغییر شغل است. گاهی ماندن و تلاش برای رشد در موقعیت فعلی. گاهی هم پیش از هر تصمیم بزرگی، باید اطلاعات بیشتری به دست آورید.

انتخاب مناسب زمانی شکل می‌گیرد که هم خودتان را بشناسید، هم شرایط واقعی مسیر پیش رو را بررسی کنید و هم بدانید قدم بعدی شما چیست.